Knieklachten: Meniscus

Inleiding

In het kniegewricht bevindt zich zowel aan de binnenzijde als aan de buitenzijde een kraakbeenschijfje dat een 'meniscus' wordt genoemd. De meniscus zorgt er in het kniegewricht voor dat de vorm het bovenbeen en het onderbeen goed op elkaar passen. Daarnaast zorgt de meniscus voor (extra) schokdemping. 

Een scheurtje in de meniscus ontstaat bij atletiek vaak geleidelijk door de zware belasting van de knie bij bepaalde vormen van kracht- en sprongkrachttraining. Denk hierbij bijvoorbeeld aan diep kniebuigen en 'kikkersprongen'. Er is dan sprake van een 'overbelastingsblessure'. Mogelijke verschijnselen van deze blessure zijn:

  • Pijn ter plaatse en bij drukken op de gewrichtsspleet;
  • Lokale zwelling aan de buitenzijde van de knie ter hoogte van de gewrichtsspleet. Dit is het geval als er een 'meniscuscyste' ontstaan is;
  • Vochtontwikkeling in de knie tijdens of na het sporten. Door dit vocht in de knie wordt het buigen en strekken van de knie beperkt en pijnlijk. Uiteindelijk kunnen de bovenbeenspieren hier dunner en zwakker door worden;
  • Het gevoel 'door de knie te zakken'.

Bij een verdraaiing van de knie kan er ook plotseling een scheur in de meniscus ontstaan of kan een daarvoor al ontstane scheur inklemmen. Hierbij kan acuut heftige pijn en vochtvorming in de knie optreden en kan de knie 'op slot schieten', waardoor de knie niet meer bewogen kan worden. 

Hoe voorkom je deze klachten?

Om deze knieblessure te voorkomen, is het raadzaam om onderstaande 'preventietips' na te leven bij het sporten.

Warming-up
Zorg voor een goede doorbloeding door 5 tot 10 minuten rustig in te lopen.

Goede trainingsopbouw
Zorg voor een goede trainingsopbouw. Voer de intensiteit en de omvang van de trainingen geleidelijk op om overbelasting te voorkomen. Voer weinig of geen oefeningen uit waarbij de knie heel zwaar wordt belast. Maak dus weinig of geen diepe kniebuigingen en kikkersprongen.

Spierversterkende oefeningen
Het uitvoeren van spierversterkende oefeningen helpt in het algemeen om blessures zoveel mogelijk te voorkomen. Bij deze knieblessure zijn vooral versterkende oefeningen voor de bovenbeenspieren belangrijk. Hiernaast staat een spierversterkende oefening voor het bovenbeen getekend. Uitvoeringswijze: sta op één been, buig langzaam in de knie en strek vervolgens langzaam. Let erop dat de knie recht boven de voet blijft.

Goede techniek
Bij vermoeidheid verslechtert je coördinatie en vermindert je spierkracht. De kans op verstappen en verdraaien wordt daardoor groter. Zorg daarom voor een goede conditie en voer aanvullende oefeningen uit om de coördinatie en de kracht te verbeteren. Verdraaiing van de knie kan ook optreden bij de werpnummers. Dit treedt eerder op als de techniek niet goed is of de ondergrond / de werpschoenen te stroef zijn. 

Sportschoenen
Het is van belang dat de schoenen de schokken van de landing voldoende opvangen, want anders krijgt de meniscus meer schokbelasting te verduren. Daarnaast is het profiel en de stroefheid van de zool in relatie tot de ondergrond van belang om 'verdraaien' van de knie te voorkomen. 

Ondergrond
Op een zachte ondergrond krijgt de meniscus minder schokken op te vangen. Daarentegen is een zachte ondergrond vaak oneffen, waarbij het risico op 'verdraaien' van de knie groter is.

Cooling-down
Voer altijd een goede cooling-down uit, zodat de afvalstoffen van de training goed afgevoerd worden en je de volgende training weer fit kunt beginnen.

Lichaamsgewicht
Atleten met een hoog lichaamsgewicht belasten hun kniegewricht extra en lopen een grotere kans op beschadiging van de meniscus. Bij een (te) hoog lichaamsvetpercentage, kun je door de overtollige kilo's af te vallen de kans op beschadiging van de meniscus verkleinen.

Wat kan je doen als deze klachten (toch) zijn ontstaan?

Algemeen
In het algemeen geldt dat als er vocht in de knie zit, het goed is om de knie te koelen. Dit kan door er een coldpack of een zak met (kapot geslagen) ijsklontjes op te leggen. Zorg dan wel dat er bijvoorbeeld een theedoek tussen het ijs en de huid ligt om huidbeschadiging door bevriezing te voorkomen. Dit koelen moet zo'n 15 minuten volgehouden worden. Herhaal dit koelen zeker zo'n 3 tot 5 keer op een dag. Loop niet hard met vocht in de knie en belast de knie ook in het dagelijks leven niet te veel. 

Bij een beschadiging van de meniscus die geleidelijk is ontstaan
Bij knieklachten die kunnen passen bij een geleidelijke beschadiging van de meniscus, kan een (sport)arts de knie onderzoeken en beoordelen of de meniscus inderdaad stuk is. In twijfelgevallen kan bijvoorbeeld met een 'kijkoperatie' (arthroscopie) worden vastgesteld wat er precies aan de hand is. De meniscus zal, als het maar enigszins kan, niet of slechts zeer gedeeltelijk worden verwijderd. De knie kan namelijk de schokdempende werking van de meniscus slecht missen. Als er echter (steeds weer) vochtvorming, pijnklachten of slotverschijnselen optreden, kan besloten worden het beschadigde deel van de meniscus te verwijderen. Het is onverstandig om met slotverschijnselen of vochtvorming in de knie door te blijven sporten, want hierdoor kunnen ook andere (kraakbeen)beschadigingen in de knie ontstaan.

Bij een beschadiging van de meniscus die plotseling is ontstaan

  • Steun of loop zo min mogelijk op het geblesseerde been
  • Koel de knie direct door er gedurende periodes van 15 minuten een coldpack of ijs op te leggen (leg wel een theedoek tussen ijs en been om een huidbeschadiging te voorkomen). Wissel deze periodes af met periodes zonder koeling. Als er geen ijs voorhanden is, kan er gekoeld worden door de knie onder koud stromend water te houden. Koelen heeft tot 48 uur na het ongeval een positief effect op het ontstaan van de zwelling, maar bedenk wel: hoe eerder hoe beter! 
  • Raadpleeg zo spoedig mogelijk je huisarts of een sportarts. Deze (sport)arts kan je zonodig verwijzen naar een orthopeed die een ('kijk')operatie uit kan voeren. Je kunt op de website www.sportzorg.nl opzoeken waar bij jou in de buurt een sportarts werkt op een Sportmedische Instelling (SMI). 

Revalidatie
Revalidatie na een meniscusletsel of een meniscusoperatie is zeer belangrijk. Spierversterkende oefeningen voor de bovenbeenspieren aan de voorzijde en achterzijde zijn noodzakelijk. Hiernaast staat een spierversterkende oefening getekend. Bij deze oefening wordt de knie zelf niet bewogen (belast), maar worden wel de bovenbeenspieren geoefend door het been (eventueel met een gewichtje om de enkel) omhoog te tillen. Voer deze oefening meerdere keren op een dag uit, bijvoorbeeld door 3 series van 15 herhalingen uit te voeren. Vaak kan al snel een alternatief trainingsprogramma (bijvoorbeeld met aqua joggen of fietsen) uitgevoerd worden om de conditie zo goed mogelijk op peil te houden. Begeleiding van de revalidatie tot sporthervatting toe door fysiotherapeut is belangrijk. Als algemene richtlijn kan gesteld worden dat de looptraining pas hervat kan worden als de knie niet meer dik is en de spierkracht weer op peil is. Wanneer de knie in de herstelfase toch weer dik wordt, is het revalidatieprogramma waarschijnlijk te snel opgevoerd. Dit moet altijd gemeld worden aan de (sport)arts of fysiotherapeut.